Als je vaker brouwt is het soms wenselijk om bepaalde gisten langer te bewaren en misschien wil je wel commerciële gisten op voorraad hebben voor jezelf of voor je vereniging. In deze gevallen is het verstandig om dan zelf een gistbank op te zetten zodat je ten alle tijden een gist op voorraad hebt waarmee je een mooi bier kan brouwen. In dit artikel wil ik beschrijven hoe je te werk kunt gaan en wat je allemaal nodig hebt om een gistbank op te zetten. De opzet is in 9 stappen die, als het meezit ongeveer 1½ week in beslag nemen (om 1 gist in een gistbank te zetten).

• Stap 1 – Het maken van een basis wort
• Stap 2 – Het activeren van de gist
• Stap 3 – Het opkweken/opschalen van de gist
• Stap 4 – Het bezinken van de gist
• Stap 5 – Het maken van Agar platen (voedingbodems)
• Stap 6 – Het decanteren van de gist
• Stap 7 – Het enten van de gist op agarplaat
• Stap 8 – Het over-enten van de gist op een nieuwe agarplaat
• Stap 9 – De gist in de gistbank plaatsen

1. Het maken van een basis wort

We maken, ter voorbereiding, eerst ± 500 ml wort, m.b.v. wortpoeder, van ± SG 1030 – 1040.

	Benodigdheden: wortpoeder een bovenweger beugelfles van 1 liter maatbeker trechter klein pannetje gistvoedingzout(optioneel)
	Weeg ± 50 gram wortpoeder af.
	Doe dit in een pannetje in ongeveer 550 – 600 ml warm water. Breng dit aan de kook en laat dit ongeveer 5 minuten goed doorkoken.
	Zorg dat de fles (beugelfles 1 liter) goed schoon is en steriel door deze met een oplossing van sulfiet en citroenzuur voor te spoelen. Spoel deze daarna om met heet water zodat de fles al iets is voorverwarmd (Voorkomt eventueel knappen van de fles door grote temperatuur schommelingen). Doe het wort daarna in deze schone en steriele fles.
	Voeg optioneel wat gistvoedingzout toe (di-ammoniumfosfaat), dit bevordert de gistgroei.

Laat de fles met hete wort langzaam afkoelen (fles gesloten houden).

2. Het activeren van de gist

We gaan nu de gist uit een commerciëel flesje ‘uit z’n slaap’ halen om deze daarna op te kweken en actief te maken.

	Benodigdheden : Flesje bier naar keuze (met gist op de fles) Trechter Bierglas Fles-warmhouder Rubberen stop Waterslot Open het flesje bier en schenk deze voorzichtig uit (decanteer) in het bierglas, zodat het gistdepot zoveel mogelijk in de fles blijft. Controleer na het inschenken of er voldoende gist op de bodem zit (visueel).
	Schenk nu uit de fles met afgekoelde wort ongeveer 100 ml wort in het flesje bier…
	…en sluit de fles met een rubberen stop met een waterslot. Schud de fles goed zodat het wort wat zuurstof kan opnemen.
	Zet nu de fles in de fleswarmhouder (of een waterbad) en houd deze op ± 25°C. Laat deze 2 dagen staan tot er een rustige activiteit in het waterslot is waar te nemen. In deze fase zal het waterslot niet heftig gaan borrelen

Geniet nu rustig van het zojuist ingeschonken bier.

3. Het opkweken/opschalen van de gist

Na 2 dagen zal de gist actief zijn, dit merk je doordat er langzaam koolzuur uit het waterslot borrelt. Nu gaan we de actieve gist opschalen naar 500 ml.

	Benodigdheden: Het resterende wort Een grote sluitbare fles (beugelfles 2 liter) Aquarium pompje Aquarium thermostaat (30 l/uur) Trechter Emmer Schone theedoek Touwtje Slangetje met bruissteentje
	Zorg nu dat de grote fles schoon en steriel is! Hetzelfde geldt voor de trechter en het slangetje met bruissteentje. Dit kan door ze even te laten weken in een oplossing van sulfiet en citroenzuur. Doe het resterende wort in deze fles.
	Doe hierna de inhoud van het flesje met actieve gist erbij.
	Sluit de fles nu even af en schud deze flink. Maak nu in de emmer een soort waterbad door deze voor de helft met water te vullen en een aquarium thermostaat er in te plaatsen. Stel deze af op ±25°C. Zet de fles in het waterbad en plaats het beluchting slangetje met bruissteentje in de fles.

Doe nu een schone theedoek om de bovenkant van de fles en bindt deze vast met een touwtje. Dit voorkomt dat fruitvliegjes de boel gaan verzuren. Laat deze fles nu 2 tot 3 dagen staan. De fles zal waarschijnlijk niet overschuimen aangezien er genoeg ‘headspace” is en er rustig belucht wordt. Zorg dat de theedoek niet in het water van het waterbad komt, hierdoor kan via het water door de theedoek een eventuele infectie in de fles komen.
4. Het bezinken van de gist

Dit is slechts een kleine stap. Het wort met gist heeft nu 2 tot 3 dagen onder volledig beluchten gestaan en is onder deze omstandigheden ook volledig uitvergist. De suspensie met daarin de gist hevel ik nu over in een doorzichtige beugelfles (een andere fles mag ook), wel goed schoon gemaakt en voorgespoeld met sulfiet en citroenzuur.

Deze een dag laten staan (desnoods in de koelkast) zodat de vaste deeltjes (gist) enigszins kunnen bezinken.

5. Het maken van Agar platen (voedingbodems)

In deze stap gaan we alvast de agarplaatjes maken zodat we een dag later, of diezelfde avond nog, het medium kunnen enten met gist voor het maken van een ‘reinkweek’.

	Benodigdheden: Wortpoeder Agar (te koop bij toko’s) Petrischaaltjes Een glazen potje Een snelkookpan Een klein pannetje
	We maken nu 150 ml wort door 15 gram wort poeder af te wegen.
	Wel wat geknoei….. Los dit op in 150 ml heet kraanwater zodat er bijna geen klontering meer is. Verwarm dit potje in een pannetje met water zodat het wort goed heet is voor het toevoegen van de agar.
	Haal nu het potje met wort eruit en doe hier 2-3 gram agar bij (een theelepeltje). Roer dit goed door zodat er geen klontering van de agar kan ontstaan.
	Plaats dit potje nu in de snelkookpan tezamen met 300 à 500 ml water en zorg ervoor dat de dop ietsje los zit zodat er in het potje geen druk kan worden opgebouwd.
	Sluit de snelkookpan en breng het geheel aan de kook en laat dit 10 minuten ‘koken’ zodat het wort gesteriliseerd kan worden. Leg ondertussen de goed schoon en droog gemaakte petrischaaltjes klaar zodat deze straks gegoten kunnen worden. Doe dit bij voorkeur in de buurt van een gasvlam.
	Als het wort na 10 minuten ‘steriel’ is, de snelkookpan voorzichtig de druk er aflaten. Neem nu het potje uit de snelkookpan (Gebruik een dubbelgevouwen theedoek of ovenhandschoenen) en giet voorzichtig een laagje ‘medium’ in de petrischaaltjes. Deze laag mag niet te dik zijn aangezien dan het enten een stuk lastiger is omdat het medium dan ‘drillerig’ wordt.
	Laat de plaatjes nu rustig afkoelen. Als ze enigszins zijn afgekoeld kunnen de deksels gesloten worden. laat ze nu nog even staan totdat het medium volledig is gestold. De petrischaaltjes kunnen nu omgekeerd in de koelkast geplaatst worden.

Op deze manier kun je de petrischaaltjes zeker een week bewaren.
6. Het decanteren van de gist

De fles met substantie is na 1 dag al redelijk bezonken, en voor dit doel al voldoende,

	Op de bodem ligt al een dun laagje gist, en daar doen we het voor. Vanuit hier zou je weer kunnen opschalen voor een daadwerkelijk giststarter, maar dat is nu even niet ons doel.
	We gaan de substantie dus decanteren, zodat we in de fles alleen nog een laagje gist overhouden.

7. Het enten van de gist op agarplaat

Nu gaan we de agar-plaatjes enten met gist om zo tot een ‘reinkweek’ te komen. Hiervoor is wel enige ervaring nodig om dit in één keer goed te doen, maar een stille/vaste hand en vertrouwen in je zelf helpt ook…

	Benodigdheden: 2 Agarplaatjes (naar eigen inzicht) Een viltstift Een entnaald En de te enten gist.
	Teken met de viltstift op de bodem van de agar-plaatjes een grote T zodat je deze in 3 vlakken verdeeld. In dit voorbeeld is het bovenste deel ‘ruimte 1′ het linker deel ‘ruimte 2′ en het rechter deel ‘ruimte 3′.
	Werk nu in de nabijheid van een vlam (gasfornuis of bunsen burner) om de kans op infectie te verkleinen. Laat de vlam continue branden (uitkijken met kleine kinderen !).Neem de ent-naald en houd deze in de vlam totdat deze roodgloeiend wordt.
	Laat de naald even kort afkoelen en haal nu met deze naald een klein beetje materiaal uit de fles met gist.
	Ga nu met de top van de naald (daar waar het materiaal zit) zigzaggend over ‘ruimte 1′. Oefen geen druk uit, hiermee prik je door het medium, maar laat de ent-naald rusten op het medium en maak een zigzag beweging over “ruimte 1″ zodat het materiaal verspreid wordt.
	Ondanks dat je niet overal materiaal ziet zitten, is het toch wel aanwezig !!!! (niet zichtbaar voor het blote oog).Draai het petri-schaaltje een kwart slag en gloei de ent-naald weer uit in de vlam. Laat de ent-naald nu kort afkoelen en maak met de ent-naald enkele rechte strijk bewegingen vanuit ‘ruimte 1′ naar ‘ruimte 2′. Maak de laatste paar strijken alleen in ‘ruimte 2′ (er zit al genoeg materiaal op de ent-naald).

Herhaal deze stap voor de 2^e agarplaat. Hierna dienen de agarplaatjes omgekeerd (Met de bodem naar boven gericht) in een liefst warme ruimte (25-30°C), of anders in de huiskamer op een redelijk warme plek (± 20°C) hierdoor zal de gist in 2 tot 3 dagen op de plaat gaan groeien. Om wildgroei te voorkomen doe ik de Agarplaatsjes altijd in een bakje met deksel (afgedekt).
8. Het over-enten van de gist op een nieuwe agarplaat

Na 2 tot 3 dagen zullen de plaatjes voldoende ‘begroeid’ zijn met koloniemateriaal.
Dit zou er ongeveer zo uit moeten zien :

	of zo…
	Neem nu nog 2 lege agarplaatjes uit de koelkast en verdeel de bodem in 3 delen (zie stap 7). Leg nu de begroeide plaat naast een lege plaat. Gloei de ent-naald uit en neem met deze ent-naald (al iets afgekoeld) wat kolonie materiaal van de begroeide plaat.
	Bestrijk nu met de entnaalt sectie 1 op de lege plaat.Handel nu zoals is besproken in stap 7 tot dat je van beide platen een nieuwe agar plaat hebt over ge-ent.

Leg de beide ‘nieuwe’ platen weer op de kop op een warme plaats ergens huis (liefst in een bakje met deksel om ‘infectie’ te voorkomen) Laat de platen zo 2 tot 3 dagen liggen.
9. De gist in de gistbank plaatsen

Dit is vrijwel de laatste stap in het gehele protocol waarbij we de gist in reageerbuisjes doen in een 10% suiker oplossing.

	Benodigdheden: Reageerbuisjes met stop (aantal naar eigeninzicht) Suiker Hogedrukpan Entnaald Bovenweger Maatbeker Bakje/rekje voor reageerbuizen
	Weeg ± 20 gram suiker af en doe hier 200 ml warm water bij en los de suiker goed op. Vul nu de reageerbuizen tot de helft vol met suikerwater. Zet de reageerbuizen in een rekje in de hogedrukpan (inclusief de rubberen stoppen of dopjes), en doe hier ongeveer 500 ml water bij. Steriliseer het geheel door het 10 minuten in de hogedruk pan te laten koken.
	Na ±10 minuten de druk van de pan laten en de reageerbuisjes met rekje en al voorzichtig uit de pan halen. Doe nu voorzichtig de dopjes op de reageerbuizen, en laat ze afkoelen tot < 30°C. Als de reageerbuizen zijn afgekoeld komt het lastigste: Het vullen van de reageerbuizen.
	Leg de begroeide agarplaat klaar en zorg dat de reageerbuizen binnen handbereik staan en doe dit bij voorkeur in de buurt van een vlam (in mijn geval vuur van het gasfornuis). Neem met een uitgegloeide entnaald voldoende kolonie materiaal van de agarplaat.
	Pak nu met de nog vrije hand een steriel en afgekoeld reageerbuisje. Neem met de pink, van de hand waarin je de entnaald met kolonie materiaal vast hebt, de dop van de reageerbuis.
	Haal nu de opengemaakte reageerbuis even kort door het vuur (kort afbranden).
	Doe nu de entnaald in de reageerbuis met steriele suikeroplossing en “schud” of “klop” het kolonie materiaal van de entnaald. Er ontstaat nu een waas in de vloeistof (dit is de gist). Hierna dient u de bovenkant van de reagerbuis weer even door de vlam te halen (kort afbranden).Doe nu de dop op de reageerbuis en sluit ‘m goed af. Herhaal deze procedure totdat u voldoende reageerbuizen gevuld heeft met gist materiaal. Dit kleine beetje gist is voldoende om in een paar dagen om te toveren tot een levendige giststarter.
	De reageerbuizen kunt u nu in een rekje in de koelkast bewaren voor gebruik.